U nang buồng trứng là những khối chứa dịch hoặc mô đặc hình thành bên trong hoặc trên bề mặt buồng trứng, thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Việc hiểu rõ nguyên nhân u nang buồng trứng cũng như các yếu tố nguy cơ liên quan sẽ giúp phụ nữ chủ động phát hiện sớm, theo dõi đúng cách và bảo vệ sức khỏe sinh sản lâu dài.
U nang buồng trứng hình thành như thế nào?
U nang buồng trứng hình thành do sự thay đổi trong quá trình hoạt động bình thường của buồng trứng. Ở phụ nữ khỏe mạnh, mỗi chu kỳ kinh nguyệt đều diễn ra quá trình phát triển nang trứng, nhằm chuẩn bị cho rụng trứng. Sau khi phóng noãn (quá trình trứng được phóng ra khỏi nang trứng), các nang này sẽ thoái triển và biến mất. Tuy nhiên, khi quá trình phát triển hoặc thoái triển của nang trứng bị rối loạn, nang có thể tiếp tục tồn tại và phát triển thành u nang buồng trứng.
Sự hình thành u nang có thể liên quan đến các rối loạn sinh lý tạm thời, chẳng hạn như nang trứng không vỡ để phóng noãn hoặc hoàng thể không thoái triển sau rụng trứng. Trong những trường hợp này, dịch tiếp tục tích tụ trong nang, tạo thành các u nang chức năng và thường có khả năng tự thoái triển sau một vài chu kỳ kinh nguyệt.
Bên cạnh đó, u nang buồng trứng cũng có thể xuất phát từ các biến đổi bệnh lý tại buồng trứng. Khi các tế bào trong buồng trứng tăng sinh bất thường hoặc chịu tác động của những bệnh lý như lạc nội mạc tử cung, u nang có xu hướng tồn tại lâu dài hơn và ít khi tự biến mất. Bác sĩ thường xếp những u nang này vào nhóm u nang thực thể và cần theo dõi chặt chẽ.
Quá trình phát triển và rụng trứng trong chu kỳ kinh nguyệt có thể liên quan đến sự hình thành u nang
Nguyên nhân u nang buồng trứng thường gặp
U nang có thể hình thành từ nhiều nguyên nhân khác nhau, liên quan đến hoạt động sinh lý của buồng trứng cũng như các rối loạn bệnh lý tiềm ẩn. Trên lâm sàng, việc xác định đúng nguyên nhân đóng vai trò quan trọng trong theo dõi, tiên lượng và lựa chọn hướng xử trí phù hợp cho từng người bệnh. Dưới đây là những nguyên nhân thường được xác định qua thăm khám.
1. Rụng trứng bất thường
Rụng trứng là chuyện bình thường. Nhưng khi nang trứng không vỡ để phóng noãn, hoặc hoàng thể không thoái triển sau rụng trứng, dịch có thể tiếp tục tích tụ bên trong. Khi tình trạng này kéo dài, nang trứng tiếp tục tồn tại và phát triển thành u nang buồng trứng chức năng – loại u nang thường gặp nhất ở phụ nữ độ tuổi sinh sản.
2. Lạc nội mạc tử cung
Lạc nội mạc tử cung xảy ra khi các tế bào nội mạc tử cung phát triển lạc chỗ ra ngoài tử cung, trong đó buồng trứng là vị trí thường gặp. Các tế bào này có thể tạo thành u nang lạc nội mạc buồng trứng, chứa dịch sẫm màu, thường tồn tại dai dẳng và khó tự thoái triển. Tình trạng này không chỉ gây đau vùng chậu mạn tính, mà còn có thể ảnh hưởng đến chức năng buồng trứng và khả năng sinh sản.
Lạc nội mạc tử cung có thể gây hình thành u nang buồng trứng dạng “chocolate”
3. Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS)
Hội chứng buồng trứng đa nang là một rối loạn nội tiết thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, đặc trưng bởi tình trạng rối loạn phóng noãn kéo dài. Khi rụng trứng không xảy ra đều đặn, nhiều nang noãn nhỏ có thể tồn tại trong buồng trứng mà không phát triển hoàn chỉnh, dẫn đến hình ảnh buồng trứng có nhiều nang. PCOS thường đi kèm với rối loạn kinh nguyệt, tăng androgen và có thể làm tăng nguy cơ hình thành u nang buồng trứng.
4. Viêm vùng chậu (PID)
Viêm vùng chậu là tình trạng viêm nhiễm mạn tính tại cơ quan sinh dục nữ, bao gồm tử cung, vòi trứng và buồng trứng. Quá trình viêm kéo dài có thể làm tổn thương cấu trúc buồng trứng, ảnh hưởng đến sự phát triển và thoái triển của nang trứng. Điều này tạo điều kiện cho u nang buồng trứng hình thành và khiến bệnh dễ tái phát nếu không được điều trị triệt để.
5. Sự phát triển tế bào bất thường
Sự tăng sinh bất thường của các tế bào trong buồng trứng có thể dẫn đến hình thành các u nang thực thể như u nang bì (chứa mô như tóc, da), u nang thanh dịch (chứa dịch trong, loãng) hoặc u nang nhầy (chứa dịch đặc, nhầy). Những u nang này thường không liên quan đến chu kỳ kinh nguyệt, ít có khả năng tự thoái triển và có xu hướng tồn tại lâu dài, cần được theo dõi sát để đánh giá nguy cơ biến chứng.
Các yếu tố nguy cơ u nang buồng trứng
Bên cạnh các nguyên nhân u nang buồng trứng trực tiếp, một số yếu tố liên quan đến độ tuổi, nội tiết, tiền sử bệnh lý và lối sống có thể làm tăng khả năng hình thành hoặc tái phát u nang.
1. Tuổi tác
Tuổi tác là yếu tố có ảnh hưởng rõ rệt đến nguy cơ hình thành u nang buồng trứng. Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản có nguy cơ cao hơn do buồng trứng vẫn hoạt động phóng noãn thường xuyên. Ở giai đoạn tiền mãn kinh và sau mãn kinh, mặc dù u nang ít gặp hơn, nhưng khi xuất hiện lại cần được theo dõi chặt chẽ do nguy cơ liên quan đến tổn thương ác tính cao hơn.
Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản có nguy cơ bị u nang cao hơn
2. Tình trạng mang thai
Trong thai kỳ, sự thay đổi mạnh mẽ của nội tiết tố có thể làm xuất hiện các nang chức năng, đặc biệt là nang hoàng thể. Phần lớn các u nang này là lành tính và có xu hướng tự thoái triển khi thai phát triển ổn định. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, u nang có thể tồn tại hoặc gây biến chứng, do đó cần được theo dõi định kỳ trong quá trình mang thai.
3. Tiền sử u nang buồng trứng
Phụ nữ từng mắc u nang buồng trứng có nguy cơ tái phát cao hơn so với người chưa từng mắc bệnh. Tiền sử u nang cho thấy buồng trứng có thể đã từng chịu ảnh hưởng bởi rối loạn nội tiết hoặc bệnh lý nền, vì vậy việc theo dõi lâu dài đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát nguy cơ.
4. Tình trạng sức khỏe hiện tại
Các bệnh lý mạn tính hoặc tình trạng sức khỏe không ổn định, chẳng hạn như rối loạn chuyển hóa, bệnh lý phụ khoa kéo dài hoặc suy giảm miễn dịch, có thể ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của buồng trứng. Những yếu tố này gián tiếp làm tăng nguy cơ hình thành u nang buồng trứng.
5. Vấn đề nội tiết tố
Sự mất cân bằng hormone sinh dục nữ, đặc biệt là estrogen và progesterone, là yếu tố nguy cơ quan trọng thúc đẩy sự hình thành u nang buồng trứng. Rối loạn nội tiết có thể làm gián đoạn quá trình rụng trứng và thoái triển nang, khiến nang dễ tồn tại kéo dài.
6. Sử dụng thuốc hỗ trợ sinh sản
Việc sử dụng thuốc kích thích rụng trứng hoặc các biện pháp hỗ trợ sinh sản có thể làm buồng trứng đáp ứng mạnh hơn bình thường. Nếu không được chỉ định và theo dõi chặt chẽ, tình trạng này có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện nhiều nang hoặc u nang buồng trứng.
Tìm hiểu thêm:
- Khám U Nang Buồng Trứng Ở Đâu Hà Nội? Gợi Ý Địa Chỉ Uy Tín
- Khi Nào Cần Mổ U Nang Buồng Trứng? Các Trường Hợp Cần Can Thiệp
Khi nào bạn cần đi khám bác sĩ?
Phần lớn u nang buồng trứng là lành tính và có thể được theo dõi định kỳ. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, u nang có thể tiến triển hoặc gây biến chứng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Vì vậy, phụ nữ nên chủ động đi khám chuyên khoa khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường sau:
- Đau vùng bụng dưới kéo dài hoặc đau tăng dần, đặc biệt khi cơn đau xuất hiện đột ngột, dữ dội hoặc kèm theo buồn nôn, choáng váng.
- Rối loạn kinh nguyệt như kinh nguyệt không đều, rong kinh, vô kinh hoặc đau nhiều trong kỳ kinh.
- Cảm giác đầy bụng, chướng bụng, bụng to nhanh không rõ nguyên nhân, có thể kèm theo khó chịu vùng chậu.
- Đau khi quan hệ tình dục hoặc đau vùng chậu mạn tính, ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.
- Khó thụ thai hoặc hiếm muộn, đặc biệt ở những người có tiền sử u nang buồng trứng hoặc bệnh lý phụ khoa.
- U nang phát hiện tình cờ qua siêu âm nhưng có kích thước lớn hoặc tăng nhanh, cần được theo dõi sát theo chỉ định của bác sĩ.
Bạn nên đến khám bác sĩ nếu đau vùng bụng dưới kéo dài hoặc đau tăng dần
Phòng ngừa u nang buồng trứng như thế nào?
U nang buồng trứng không phải lúc nào cũng có thể phòng tránh hoàn toàn, vì nhiều trường hợp liên quan đến đặc điểm sinh lý và sự biến đổi nội tiết tự nhiên của cơ thể. Tuy nhiên, việc chủ động theo dõi sức khỏe sinh sản, kiểm soát các yếu tố nguy cơ và duy trì lối sống khoa học vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc giảm khả năng hình thành u nang và phát hiện sớm những bất thường cần can thiệp.
1. Khám phụ khoa định kỳ
Phụ nữ nên thực hiện khám phụ khoa và siêu âm định kỳ để theo dõi tình trạng buồng trứng, ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng bất thường. Việc thăm khám giúp bác sĩ phát hiện sớm u nang buồng trứng, đánh giá kích thước, tính chất và sự thay đổi của nang theo thời gian, từ đó đưa ra hướng theo dõi hoặc can thiệp phù hợp, hạn chế nguy cơ biến chứng.
2. Theo dõi chu kỳ kinh nguyệt
Theo dõi chu kỳ kinh nguyệt là cách đơn giản nhưng hiệu quả để nhận biết sớm các rối loạn liên quan đến hoạt động của buồng trứng. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như kinh nguyệt không đều, rong kinh, vô kinh hoặc đau nhiều trong kỳ kinh, phụ nữ nên chủ động đi khám. Bác sĩ sẽ đánh giá nguy cơ u nang buồng trứng, từ đó tư vấn hướng theo dõi hoặc can thiệp phù hợp.
3. Quản lý rối loạn nội tiết
Rối loạn nội tiết là yếu tố nền tảng liên quan đến sự hình thành và tái phát u nang buồng trứng. Kiểm soát tốt các rối loạn nội tiết – đặc biệt là PCOS hay mất cân bằng hormone – giúp ổn định rụng trứng. Đây là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để giảm nguy cơ u nang tái phát. Quá trình này cần được thực hiện theo chỉ định và theo dõi của bác sĩ chuyên khoa.
4. Duy trì lối sống lành mạnh
Bạn nên duy trì chế độ ăn uống cân đối và kiểm soát cân nặng hợp lý. Kết hợp tập luyện thể chất đều đặn, ngủ đủ giấc và hạn chế căng thẳng kéo dài cũng giúp ổn định nội tiết tố nữ, từ đó góp phần giảm nguy cơ rối loạn hoạt động buồng trứng và hình thành u nang.
Phụ nữ cần duy trì chế độ ăn cân đối, khoa học
5. Không tự ý sử dụng thuốc nội tiết
Bạn không nên tự ý sử dụng thuốc tránh thai, thuốc nội tiết hoặc các loại thuốc hỗ trợ sinh sản khi chưa có chỉ định và theo dõi của bác sĩ chuyên khoa. Việc sử dụng thuốc nội tiết không phù hợp có thể làm rối loạn hoạt động sinh lý của buồng trứng. Mọi can thiệp liên quan đến nội tiết cần được cân nhắc kỹ lưỡng và thực hiện dưới sự giám sát y tế.
Kết luận
Hiểu rõ nguyên nhân u nang buồng trứng giúp phụ nữ chủ động hơn trong việc theo dõi sức khỏe sinh sản, nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và lựa chọn thời điểm thăm khám phù hợp. Mặc dù phần lớn u nang buồng trứng là lành tính, việc thăm khám và theo dõi đúng cách vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế nguy cơ biến chứng và bảo vệ khả năng sinh sản lâu dài.
Khi có biểu hiện nghi ngờ hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, phụ nữ nên chủ động đến Khoa Phụ - Bệnh viện Đại học Phenikaa để được thăm khám và tư vấn chuyên sâu. Với đội ngũ bác sĩ chuyên sâu phụ sản cùng hệ thống siêu âm và chẩn đoán hiện đại, Khoa Phụ hỗ trợ chẩn đoán chính xác và đồng hành cùng bạn trong suốt quá trình theo dõi và điều trị. Bạn hãy liên hệ hotline 1900 886648 để được bác sĩ chuyên khoa tư vấn miễn phí.
